آداب سفر

در تعطيلات عده بسياري از هموطنان عزيز به سفر مي‏روند، چه مسافرتهاي ديداري و صله رحم، چه براي زيارت ، چه به قصد تفريحات سالم، كه هر سه نوع آن خوب و پسنديده است.
به همين مناسبت، نگاهي به سفر از ديد معارف اسلامي داريم، تا سفرهايمان هم مكتبي و خداپسندانه باشد.

بسيار سفر بايد، تا پخته شود خامي!


امام صادق(علیه السّلام) در حديثي فرموده است
:

مسافرت بايد براي يكي از اين سه امر باشد:
1 ـ تهيه  توشه آخرت
2 ـ تأمين معاش و زندگي
3 ـ لذّت مباح و تفريح غير حرام

 

بنابراين، در سفرها بايد آدابي را كه از پيشوايان دين نقل شده است، به عنوان رهنمود گرفتن از مكتب، رعايت كرد.
فوايد مسافرت بسيار است. كسب تجربه و پخته شدن، آشناييها و ارتباطات جديد، از آن جمله است.

سفر، آزموده كند مرد را
هم از دل براند غم و درد را
ز گيتي بدو نيك، بنمايدش
وز آن گنج دانش بيفزايدش
نگاهي به مجموعه روايات اسلامي، نكاتي را به عنوان «آداب سفر» به ما مي‏آموزد كه مهمترين آنها، آموختنِ «آيين همراهي و همسفري» است.
تأكيد شده است كه پيش از سفر، همسفر مناسبي پيدا كنيد.
چرا كه مسافرت تنهايي مكروه است. رسول خدا(صلّی الله علیه و آله و سلّم) از سه كس مذمّت كرده است:
يكي آنكه غذايش را تنها مي‏خورد.
يكي آنكه در خانه‏اي تنها مي‏خوابد.
سوّم آنكه تنها به مسافرتهاي دور و دراز مي‏رود.


آداب ديگر سفر را طبق تعاليم ديني، فهرست‏وار اينگونه مي‏يابيم
:

1 ـ خداحافظي كردن از خانواده و بستگان از سوي مسافر، بدرقه كردن كسي كه به سفر مي‏رود، از سوي اهل خانه و بستگان.
2 ـ شروع كردن سفر با «صدقه»، جهت سلامتي و رفع و دفع بلاها.
3 ـ خواندن دو ركعت نماز، دعا كردن و جان و مال خانواده را به خدا سپردن و بر او توكل كرد.
4 ـ خواندن اين دعا: «بسم اللّه‏، آمَنتُ باللّه‏، توكّلتُ عَلَي اللّه‏، ماشاءَ اللّه‏، لا حولَ و لا قوَّة الاّ باللّه‏.»
5 ـ برداشتن عصا، يا وسيله‏اي جهت دفع شرّ و خطرات احتمالي و حمل ابزار دفاعي.
6  همراه داشتن مسواك و شانه و لباس و ظرف.
7 ـ همراه برداشتن مواد غذايي و خوراكهاي مورد نياز و رهتوشه سفر.
8 ـ همراه داشتن داروهاي مورد نياز، سوزن، نخ، طناب و زيرانداز.

ادامه موارد

9 ـ رعايت اخلاق خوب با همسفر در طول مسافرت.
10 ـ در سفر، بار بر دوش ديگران نبودن، خرج خود را به گردنِ ديگران نينداختن.
11 ـ مراعات حال همسفر، در صورتي كه خسته يا مريض باشد.
12 ـ همكاري در كارها، برعهده گرفتن كارهاي سنگين در مسافرت.
13 ـ گوش كردن به حرف بزرگترها.
14 ـ مشورت با همسفران در انجام كارها و تصميم‏گيريها.
15 ـ مواظبت بر خواندنِ نماز در اول وقت.
16 ـ پس از سفر، نقل نكردن سختيها و ناملايمات مسافرت.
17 – در بازگشت از سفر، براي اهل خانه، هديه و سوغات آوردن
18ـ هنگام مراجعت از مسافرت به وطن، خدا را شكر كردن و بر نعمتِ سلامتي، حمد كردن.

سفر = شناخت

براي تك تك آنچه ياد شد، احاديث مكرري در متون ديني آمده است كه مجال طرح آنها نيست.2
به علاوه، سفر وسيله شناخت است، هم شناختِ خود، هم شناختِ ديگران.
چون رنجها و سختيهاي مسافرت و حالتهاي فوق‏العاده، جوهره انسان را مي‏نماياند و خصلتهاي دروني بروز مي‏كند.
حتي انسان ميزان تحمّل و مقاومت و كارداني و تجربه خود را هم در سفر به محك مي‏تواند بزند.
از جمله سفرهاي پسنديده، مسافرت به شهرهاي مذهبي و زيارتگاه ها و ديدن اماكن تاريخي و ديدار با بزرگان و شخصيت هاي علمي و اخلاقي است.

سفر به شهرهای مذهبی

زيارت خانه خدا، مرقد حضرت رسول، قبور مطهر ائمه معصومين(علیهم السّلام) ، مزار پاكِ شهداي راه حق، زيارت قبر انبيا و اوصياء و اوليا و صحابه و تابعين.
ديدار از مرقد علماي بزرگ، فرزندان اهل بيت و قبور مؤمنان و صالحان، همه از مواردي است كه در متون ديني به آنها تشويق شده است و زيارت قبور امامان، نوعي تجديد عهد و پيمان با صاحبانِ ولايت است.
امام سجاد(ع) بيست و پنج بار به سفر حج رفت.


به فرموده حضرت رضا(علیه السّلام
) :

«هر امامي بر گردن دوستان و پيروانش، عهد و پيماني دارد.
از جمله اموري كه وفاي به اين عهد و پيمان است، زيارت قبور ائمه است.»3
اميد است كه هر جا باشيد، چه در سفر و چه حضر، ايامي خجسته و روز و شبي پربركت داشته باشيد.
«سفر آخرت»، سفر ديگري است كه همه در پيش داريم.
آن هم آداب و شرايط و پيش‏نياز و تهيه مقدمات و رهتوشه لازم دارد كه موضوعي جداست و نيازمند نگاهي دوباره و جدّي.
ما … همه مسافريم، و نيازمند آمادگي براي آن «سفر بي‏بازگشت».
علي(علیه السّلام) ، رهتوشه آن سفر را «تقوا» مي‏داند.